کولبران نماد محرومیت‌اند و رنجی که به کول می‌کشند”

 

زندگی پر از درد و زجر کولبران ، آینه‌ای صاف از رنج و استقامت شرافتمندانه را به تفسیر می‌کشد و بی اهمیتی به مسائل و مشکلات کولبران نتیجه فراموشی وجدان جمعی مسئولان در ایران است.

بحث ادبیات در زندگی اجتماعی انسان، بحثی ریشه‌ای و بسیار مهم است. ادبیات در برابر رنج و محنت و شادی انسان وظیفه‌ای تاریخی دارد و ثبت و انتشار درد و اندوه و اراده و عشق و حماسه و وطن دوستی در قالب کتاب توسط اهالی قلم، یک وظیفه غایی است. مگر نه این است که ادبیات متعهد، برای همیشه ماندگار است و هرگز رنگ و بویی کهنه به خود نمی‌گیرد. در طول تاریخ، ادبیات در آگاهی‌بخشی به انسان و بالندگی ذهنی و فکری و اندیشه‌ای مخاطب نقشی انکارناپذیر داشته و در کنار سایر کارکردهای دیگر همچون تقویت التذاذ ادبی و بالابردن سطح دانش و معلومات خوانداری و دانش‌افزایی و بیان مفاهیم زیبایی شناختی و اندیشه‌های زیبای بشر، شعور و فرهنگ و دانش بشر را هم بالا برده است. ادبیات روح انسان را لطیف و زیبا می‌کند تا در بازتاب‌هایی هنرمندانه جلوه های انتزاعی زیبا را در ذات انسان نهادینه و ته‌نشین کند.  مجموعه داستان مینیمال «کولبران نان و رنج» در اندوهی به وسعت جغرافیای کولبران هموطن شکل گرفته، اما به اندازه این وسعت، تیراژ و گستردگی ندارد! اندوهی که آغاز دارد، اما پایانی برایش قابل تصور نیست. شاید هم در حالتی امیدبخش، پایانی برای رنج و غم نان کولبران اتفاق بیفتد.  «کولبران نان و رنج» کتابی است از مرتضی حاتمی و  ادامه تلاشی ادبی است برای بازتاب بخشی از دنیای قوم کُرد که زندگی و لحظات‌شان را با کولبری دنبال می‌کنند و می‌گذرانند و این اثر آینه‌ای صاف و بدون زنگار از رنج و همت و استقامت و تلاش آنان برای بقا و زندگی شرافتمند، همراه با سختی‌های جانکاه در ذهن و حافظه انسان معاصر روایت می‌کند.  در رویکرد جدید به ساحت ادبیات نویسنده کتاب«کولبران نان و رنج»  می کوشد  که در دنیای «داستان مینیمال» بازتاب‌نگار دنیای مخاطبان ادبیات داستانی باشد. قبلتر کتاب «کرونا،آتش بدون دود» در همین قالب منتشر شد و «سرباز سرزمین صلح» که واگویه‌های سربازان عزیز سرزمین‌مان است .

نویسنده می‌گوید:«در این ساحت جدید قلم زده ام. ضمن آن که در این قالب برای نوجوانان هم کتاب‌هایی با نام‌های: «شلیک به عُقاز» و «راز جنگل بلوط» نوشته ام که در صف انتشار قرار دارند و تلاش‌هایی در مسیر نوشتن داستان مینیمال اند.

 تعداد کتاب‌های صرفاً ادبی با محوریت کولبری و کولبران حتی شاید به شماره انگشتان یک دست نوشته و منتشرنشده باشند. البته به تازگی کتاب‌های «یک زمستان با کولبرها» (صادق امامی) و «این‌جا صدای گرگ‌ها بلندتر است» (عادله خلیفی)، نگارش یافته است.

کولبران، مردمانی نجیب و زحمتکش هستند که برای کسب نان و روزی حلال در شرایط بسیار سخت تلاش می‌کنند، بخش از جامعه انسانی‌اند که معمولاً تلاش و رفتارشان در قاب دوربین‌های فیلمبرداری و گوشی‌های هوشمند نقش می بندند و گاه ممکن است خواننده‌ای کردزبان تصنیفی برایشان بخواند و گاه ممکن است جریان‌هایی سیاسی از اندوه و رنج‌شان بهره‌برداری کنند و گاه ممکن است پژوهش‌هایی اجتماعی و اقتصادی در این خصوص صورت گرفته و شاید هم منتشر شده باشد، اما اینها تمام دنیای کولبران نیستند.

کولبران تصاویری گم شده‌اند در سرزمین ادبیات که تاکنون کمتر به این تصاویر توجه شده‌است. کولبران و کولبری ظرفیت‌هایی ادبی و هنری در قالب‌های مختلفی چون:رمان،مجموعه‌داستان، فیلم‌های داستانی و مستند و پژوهشی و حتی ادبیات غنی شفاهی و فولکلور نهفته است که می‌توان از این ظرفیت‌ها برای انتقال به مخاطبان بهره‌های فراوان برد.

 کولبران نان و رنج، از دنیای هوطنان کولبر و سختی‌ها و مشقت‌های کاری، عشق‌های دوسویه، نوع‌دوستی و همدردی، احترام به طبیعت عناصر موجود در آن و حرمت و تکریم سرزمین،تلاش و همت و پشتکار، وطن‌ دوستی و عشق به آب و خاک و زادبوم، مفاهیم و ارزش های اخلاقی و انسانی، فرهنگ غنی شفاهی و… در قالب داستان مینیمال می گوید.  در کتاب «کولبران نان و رنج» نویسنده از تلاش و عواطف و احساسات و ادراکات زندگی انسان را بدون گزارش نویسی و خاطره نگاری منعکس می کند و واقعیت های دنیای شخصیت های کتاب، بر محور تخیلات کاذب و شعارزده نیست.  در این کتاب، نویسنده تلاش کرده با واکاوی دنیای شخصیت‌های محور، از هنر ادبیات و ابزار کلمه برای بازتاب لحظه‌ها و بخش‌هایی از دنیای این عزیزان هموطن و همزبان بهره و با بهره گیری از قالب مینیمال، دریچه ای تازه به دنیای مخاطب با موضوع و محوریت کولبری و کولبران بازکند.

لازم است که مخاطب امروز نوع زندگی و معیشت و تلاش برای بقا و معاش و زندگی یک کولبر که ممکن است زنی باشد و یا نوجوانی 14 ساله و دانش‌آموز، یا پیرمردی با مو و سبیلی سفید و زردشده و یا فارغ التحصیلی از مقاطع بالای علمی که از سر درد و نیاز و فقر به انجام این کار سخت و جانفرسا روآورده؛ آشنا شود. در این کتاب تصویر و عکس وجود ندارد و خواننده می تواند فضای داستان را خود در ذهنش ترسیم کند.  مخاطب امروز بایستی بداند که ادبیات متعهد از احوال و اقوام مخاطبانی که تریبون و رسانه ندارند،غافل نیست،زیرا یکی از کارکردهای ادبیات که معمولاً کمتر به آن توجه می‌شود، شأن رسانه‌ای بودن آن است. «کولبران نان و رنج» برای نشان دادن محنت و امید و رنج و وطن‌دوستی هموطنان کولبر در قالب یک کتاب مستقل به میان جامعه آمده است.

ghazalee alsadat abtehi

غزاله السادات ابطحی